Dost
New member
İşte internette en fazla yanlış anlaşılmanın olduğu noktalardan biri de bu.
“Parmak izi 24 saat kalır.”
“Üç gün sonra kesin kaybolur.”
“Bir hafta sonra bile aynı şekilde bulunur.”
Bu tür kesin süreler vermek doğru değil.
Parmak izi kalıntısının yaşlanması; yüzeyin özelliklerinden çevresel koşullara, kalıntının kimyasal yapısından temas biçimine kadar birçok değişkene bağlı. Bilimsel literatür de bu faktörlerin çok sayıda olduğunu özellikle vurguluyor. PubMed
Hatta Interpol tarafından yayımlanan araştırma derlemelerinde parmak izi kalıntısının başka bir yüzeye aktarılmasının dahi belirli koşullarda mümkün olabildiği, ancak zaman geçtikçe bu aktarım olasılığının ve kalitesinin değiştiği bildiriliyor. PubMed Central (PMC)
Bu bize önemli bir şey söylüyor:
Parmak izinin ömrü için tek bir kronometre yok.
Kola kutusu buzdolabından yeni çıkmış olabilir, yüzey nemli olabilir, kişi kutuyu uzun süre tutmuş olabilir veya kutu daha sonra başka bir nesneyle temas etmiş olabilir. Her senaryo farklı sonuç verebilir.
Silmek Parmak İzini Kesin Olarak Yok Eder mi?
Bu konuda da “sildim, artık hiçbir şey bulunamaz” düşüncesi fazla basit.
Bir yüzeyin temizlenmesi görünür kalıntıyı azaltabilir. Fakat adli bilimlerde görünmeyen kalıntıların farklı tekniklerle araştırılabilmesi nedeniyle “gözle görülmüyor” ile “artık hiçbir iz yok” aynı anlama gelmez.
Öte yandan bunun tersini söylemek de doğru olmaz. Her temizleme işleminden sonra mutlaka kullanılabilir bir parmak izi elde edileceği düşüncesi de bilimsel temelden yoksundur.
Modern araştırmalarda farklı yüzeylerde latent parmak izlerini geliştirmek için çok sayıda yöntem inceleniyor. Özellikle yüzeye özgü kimyasal ve fiziksel özellikler, hangi yöntemin ne kadar başarılı olacağını etkiliyor. PubMed+1
Dolayısıyla “silindi mi silinmedi mi?” sorusundan ziyade “hangi yüzey, hangi işlem, ne kadar zaman ve hangi çevre koşulları?” soruları daha anlamlıdır.
Erkeklerin Veri Odaklı Yaklaşımı ile Kadınların Toplumsal Bakışını Karşılaştırınca Ne Görüyoruz?
Objektif olmak gerekirse burada cinsiyet üzerinden kesin bir davranış modeli kurmak yerine iki farklı düşünme biçimini karşılaştırmak daha sağlıklı.
Veri odaklı yaklaşım şunları soruyor:
“İzin oluşma ihtimali nedir?”
“Yüzey uygun mu?”
“Temas ne kadar sürdü?”
“İzin kalitesi kimliklendirmeye yeterli mi?”
“Alternatif açıklamalar var mı?”
Toplumsal ve duygusal yaklaşım ise şunları sorabiliyor:
“Bu delil yanlış yorumlanırsa ne olur?”
“Masum bir kişinin üzerinde şüphe oluşabilir mi?”
“Özel hayat açısından bunun anlamı nedir?”
“Bir insanın yalnızca bir nesneye dokunmuş olması nasıl yorumlanmalı?”
Aslında bu iki yaklaşım birbirinin düşmanı değil.
Birincisi delilin ne olduğunu, ikincisi ise delilin insanlar açısından ne anlama geldiğini sorguluyor.
Bence en sağlıklı adli değerlendirme ikisini birleştirmeli.
Çünkü bilimsel doğruluk olmadan duygusal yorumlar yanıltıcı olabilir; fakat sosyal bağlamı tamamen göz ardı eden teknik yorumlar da eksik kalabilir.
En Büyük Yanılgı: “Parmak İzi = Kesin Suçluluk”
Parmak izi karşılaştırması güçlü bir adli araç olabilir. Fakat güçlü delil ile tek başına kesin olay anlatısı aynı şey değildir.
Uluslararası literatürde latent parmak izi incelemesinin hata oranları ve yorumlama süreçleri uzun süredir araştırılıyor. NIJ'nin aktardığı çalışmalar, yanlış pozitif sonuçların da bilimsel olarak incelenmesi gerektiğini gösteriyor. Bazı araştırmalarda yanlış pozitif sonuç oranlarına ilişkin farklı tahminler ortaya çıkmış ve bu oranların nasıl hesaplanması gerektiği konusunda tartışmalar yaşanmıştır. National Institute of Justice
Bu bence önemli bir ders veriyor:
Bilimsel bir yöntem kullanılıyor olması, yöntemin sonuçlarının otomatik olarak hatasız olduğu anlamına gelmez.
İyi bir değerlendirme; delilin kendisini, elde edilme koşullarını, karşılaştırmanın niteliğini ve alternatif açıklamaları birlikte ele alır.
Sonuç: Kola Parmak İzi Geçirebilir mi?
Kısa cevap: Evet, kola kutusu, şişesi veya benzeri bir yüzeye parmak izi kalabilir.
Fakat bu cümlenin devamı çok daha önemlidir:
Kalması, görünür olması, sonradan tespit edilebilmesi ve kimliklendirmeye yeterli kalitede olması dört farklı konudur.
Parmak izi kalıntısının yapısı karmaşıktır; temas basıncı, temas süresi, yüzey tipi, çevre koşulları ve zaman gibi faktörler sonucu değiştirebilir. PubMed+1
Dolayısıyla “kola üzerinde parmak izi kalır mı?” sorusuna yalnızca evet veya hayır demek yerine “hangi koşullarda ve ne amaçla kullanılabilecek bir iz kalır?” diye sormak daha bilimsel.
Benim forum açısından asıl merak ettiğim de şu:
Sizce bir nesne üzerinde parmak izinin bulunması ne kadar güçlü bir delil sayılmalı?
Örneğin herkesin dokunabileceği bir kola kutusundaki parmak izi ile yalnızca tek bir kişinin erişebildiği bir nesnedeki parmak izini aynı ağırlıkta değerlendirmek doğru olur mu?
Bir de daha ilginç bir soru var: Sizce toplumda parmak izine duyulan güven, bilimsel verilerin gösterdiğinden daha mı yüksek?
Çünkü filmlerde ve dizilerde parmak izi genellikle “olay çözüldü” anlamına geliyor. Gerçek adli bilim ise bundan çok daha karmaşık: temas, transfer, kalıcılık, görüntü kalitesi, karşılaştırma, hata ihtimali ve olayın bağlamı birlikte değerlendiriliyor. NIJ ve güncel adli bilim literatürünün ortak mesajı da esasen bu: parmak izi değerli bir delil olabilir, ancak doğru yöntemle ve doğru bağlamda yorumlanmalıdır. National Institute of Justice+1
Kaynaklar
1. National Institute of Justice (NIJ), Fingerprints: An Overview. National Institute of Justice
2. Girod, A., Ramotowski, R., Weyermann, C., Composition of fingermark residue: A qualitative and quantitative review, Forensic Science International. PubMed
3. Kent, T., Water content of latent fingerprints – Dispelling the myth, Forensic Science International. PubMed
4. Christofidis, G., Morrissey, J., Birkett, J. W., Detection of Fingermarks – Applicability to Metallic Surfaces: A Literature Review, Journal of Forensic Sciences. PubMed
5. Consistency and reproducibility in fingermark deposition, Forensic Science International. PubMed
6. National Institute of Justice, The History and Legacy of the Latent Fingerprint Black Box Study. National Institute of Justice
7. National Institute of Justice, Effects of Human Factors on the Accuracy of Fingerprint Analysis. National Institute of Justice
“Parmak izi 24 saat kalır.”
“Üç gün sonra kesin kaybolur.”
“Bir hafta sonra bile aynı şekilde bulunur.”
Bu tür kesin süreler vermek doğru değil.
Parmak izi kalıntısının yaşlanması; yüzeyin özelliklerinden çevresel koşullara, kalıntının kimyasal yapısından temas biçimine kadar birçok değişkene bağlı. Bilimsel literatür de bu faktörlerin çok sayıda olduğunu özellikle vurguluyor. PubMed
Hatta Interpol tarafından yayımlanan araştırma derlemelerinde parmak izi kalıntısının başka bir yüzeye aktarılmasının dahi belirli koşullarda mümkün olabildiği, ancak zaman geçtikçe bu aktarım olasılığının ve kalitesinin değiştiği bildiriliyor. PubMed Central (PMC)
Bu bize önemli bir şey söylüyor:
Parmak izinin ömrü için tek bir kronometre yok.
Kola kutusu buzdolabından yeni çıkmış olabilir, yüzey nemli olabilir, kişi kutuyu uzun süre tutmuş olabilir veya kutu daha sonra başka bir nesneyle temas etmiş olabilir. Her senaryo farklı sonuç verebilir.
Silmek Parmak İzini Kesin Olarak Yok Eder mi?
Bu konuda da “sildim, artık hiçbir şey bulunamaz” düşüncesi fazla basit.
Bir yüzeyin temizlenmesi görünür kalıntıyı azaltabilir. Fakat adli bilimlerde görünmeyen kalıntıların farklı tekniklerle araştırılabilmesi nedeniyle “gözle görülmüyor” ile “artık hiçbir iz yok” aynı anlama gelmez.
Öte yandan bunun tersini söylemek de doğru olmaz. Her temizleme işleminden sonra mutlaka kullanılabilir bir parmak izi elde edileceği düşüncesi de bilimsel temelden yoksundur.
Modern araştırmalarda farklı yüzeylerde latent parmak izlerini geliştirmek için çok sayıda yöntem inceleniyor. Özellikle yüzeye özgü kimyasal ve fiziksel özellikler, hangi yöntemin ne kadar başarılı olacağını etkiliyor. PubMed+1
Dolayısıyla “silindi mi silinmedi mi?” sorusundan ziyade “hangi yüzey, hangi işlem, ne kadar zaman ve hangi çevre koşulları?” soruları daha anlamlıdır.
Erkeklerin Veri Odaklı Yaklaşımı ile Kadınların Toplumsal Bakışını Karşılaştırınca Ne Görüyoruz?
Objektif olmak gerekirse burada cinsiyet üzerinden kesin bir davranış modeli kurmak yerine iki farklı düşünme biçimini karşılaştırmak daha sağlıklı.
Veri odaklı yaklaşım şunları soruyor:
“İzin oluşma ihtimali nedir?”
“Yüzey uygun mu?”
“Temas ne kadar sürdü?”
“İzin kalitesi kimliklendirmeye yeterli mi?”
“Alternatif açıklamalar var mı?”
Toplumsal ve duygusal yaklaşım ise şunları sorabiliyor:
“Bu delil yanlış yorumlanırsa ne olur?”
“Masum bir kişinin üzerinde şüphe oluşabilir mi?”
“Özel hayat açısından bunun anlamı nedir?”
“Bir insanın yalnızca bir nesneye dokunmuş olması nasıl yorumlanmalı?”
Aslında bu iki yaklaşım birbirinin düşmanı değil.
Birincisi delilin ne olduğunu, ikincisi ise delilin insanlar açısından ne anlama geldiğini sorguluyor.
Bence en sağlıklı adli değerlendirme ikisini birleştirmeli.
Çünkü bilimsel doğruluk olmadan duygusal yorumlar yanıltıcı olabilir; fakat sosyal bağlamı tamamen göz ardı eden teknik yorumlar da eksik kalabilir.
En Büyük Yanılgı: “Parmak İzi = Kesin Suçluluk”
Parmak izi karşılaştırması güçlü bir adli araç olabilir. Fakat güçlü delil ile tek başına kesin olay anlatısı aynı şey değildir.
Uluslararası literatürde latent parmak izi incelemesinin hata oranları ve yorumlama süreçleri uzun süredir araştırılıyor. NIJ'nin aktardığı çalışmalar, yanlış pozitif sonuçların da bilimsel olarak incelenmesi gerektiğini gösteriyor. Bazı araştırmalarda yanlış pozitif sonuç oranlarına ilişkin farklı tahminler ortaya çıkmış ve bu oranların nasıl hesaplanması gerektiği konusunda tartışmalar yaşanmıştır. National Institute of Justice
Bu bence önemli bir ders veriyor:
Bilimsel bir yöntem kullanılıyor olması, yöntemin sonuçlarının otomatik olarak hatasız olduğu anlamına gelmez.
İyi bir değerlendirme; delilin kendisini, elde edilme koşullarını, karşılaştırmanın niteliğini ve alternatif açıklamaları birlikte ele alır.
Sonuç: Kola Parmak İzi Geçirebilir mi?
Kısa cevap: Evet, kola kutusu, şişesi veya benzeri bir yüzeye parmak izi kalabilir.
Fakat bu cümlenin devamı çok daha önemlidir:
Kalması, görünür olması, sonradan tespit edilebilmesi ve kimliklendirmeye yeterli kalitede olması dört farklı konudur.
Parmak izi kalıntısının yapısı karmaşıktır; temas basıncı, temas süresi, yüzey tipi, çevre koşulları ve zaman gibi faktörler sonucu değiştirebilir. PubMed+1
Dolayısıyla “kola üzerinde parmak izi kalır mı?” sorusuna yalnızca evet veya hayır demek yerine “hangi koşullarda ve ne amaçla kullanılabilecek bir iz kalır?” diye sormak daha bilimsel.
Benim forum açısından asıl merak ettiğim de şu:
Sizce bir nesne üzerinde parmak izinin bulunması ne kadar güçlü bir delil sayılmalı?
Örneğin herkesin dokunabileceği bir kola kutusundaki parmak izi ile yalnızca tek bir kişinin erişebildiği bir nesnedeki parmak izini aynı ağırlıkta değerlendirmek doğru olur mu?
Bir de daha ilginç bir soru var: Sizce toplumda parmak izine duyulan güven, bilimsel verilerin gösterdiğinden daha mı yüksek?
Çünkü filmlerde ve dizilerde parmak izi genellikle “olay çözüldü” anlamına geliyor. Gerçek adli bilim ise bundan çok daha karmaşık: temas, transfer, kalıcılık, görüntü kalitesi, karşılaştırma, hata ihtimali ve olayın bağlamı birlikte değerlendiriliyor. NIJ ve güncel adli bilim literatürünün ortak mesajı da esasen bu: parmak izi değerli bir delil olabilir, ancak doğru yöntemle ve doğru bağlamda yorumlanmalıdır. National Institute of Justice+1
Kaynaklar
1. National Institute of Justice (NIJ), Fingerprints: An Overview. National Institute of Justice
2. Girod, A., Ramotowski, R., Weyermann, C., Composition of fingermark residue: A qualitative and quantitative review, Forensic Science International. PubMed
3. Kent, T., Water content of latent fingerprints – Dispelling the myth, Forensic Science International. PubMed
4. Christofidis, G., Morrissey, J., Birkett, J. W., Detection of Fingermarks – Applicability to Metallic Surfaces: A Literature Review, Journal of Forensic Sciences. PubMed
5. Consistency and reproducibility in fingermark deposition, Forensic Science International. PubMed
6. National Institute of Justice, The History and Legacy of the Latent Fingerprint Black Box Study. National Institute of Justice
7. National Institute of Justice, Effects of Human Factors on the Accuracy of Fingerprint Analysis. National Institute of Justice